Diagnoza różnicowa i farmakoterapia w praktyce psychiatrycznej
QUIZ
ADHD u kobiet. A co, jeśli to nie takie proste? Pięć dylematów, które zna z gabinetu każdy psychiatra.
Sen i rytm dobowy
dylemat 1 z 5
Pacjentka z ADHD zgłasza trudności z zasypianiem, późne godziny naturalnej senności i problemy z porannym wstawaniem. W dni wolne śpi znacznie dłużej i czuje się lepiej.
Jak światło może wpływać na te trudności?Zaznacz, w którą stronę poszłoby Twoje myślenie.
Komentarz · w stronę odpowiedzi C
Oba mechanizmy mogą mieć znaczenie i oba zaczynają się w oku. Światło docierające do siatkówki reguluje, przez jądro nadskrzyżowaniowe, rytm wydzielania melatoniny: wieczorna ekspozycja opóźnia jej wydzielanie i przesuwa porę zasypiania. Skrajny chronotyp wieczorny lub opóźnioną fazę snu opisuje się nawet u ok. 78% dorosłych z ADHD. Światło wpływa też na przekaźnictwo dopaminergiczne w samej siatkówce. Hipoteza o zmienionej regulacji tego mechanizmu w ADHD jest aktywnie badana, choć dowody są tu skromniejsze niż dla melatoniny.
W praktyce warto porównać sen w dni robocze i wolne. Przewlekłe niedosypianie i przesunięty rytm same dają obraz podobny do ADHD, a jednocześnie mogą nasilać istniejące ADHD.
Lęk i współchorobowość
dylemat 2 z 5
35-letnia pacjentka od kilku lat leczona z powodu zaburzeń lękowych. Po włączeniu SSRI nastąpiła wyraźna redukcja lęku i napięcia. Nadal jednak zgłasza trudności z organizacją, koncentracją i kończeniem zadań, obecne, jak twierdzi, od dzieciństwa.
Co bierzesz pod uwagę?Zaznacz, w którą stronę poszłoby Twoje myślenie.
Komentarz · w stronę odpowiedzi B
Ustąpienie lęku przy utrzymujących się trudnościach z organizacją i kończeniem zadań to sygnał, by sprawdzić ADHD, zwłaszcza gdy pacjentka wiąże je z dzieciństwem. Lęk i ADHD często współwystępują, a nasilony lęk może latami przesłaniać obraz neurorozwojowy. Także badanie psychologiczne wykonane w okresie nasilonego lęku może pokazać głównie profil lękowy, mimo że w wywiadzie pacjentka opisuje pełny obraz ADHD.
Odpowiedzi A nie warto jednak od razu odrzucać: przewlekły lęk zostawia nawyki unikania i spadek wydolności, a „od dzieciństwa” to na tym etapie deklaracja retrospektywna. Rozstrzyga historia rozwojowa, najlepiej uzupełniona informacją od bliskich lub dokumentacją, oraz to, czy trudności były obecne także w okresach bez lęku. Odpowiedź C nie pasuje, bo leczenie zadziałało na to, na co miało działać.
Hormony i cykl życia
dylemat 3 z 5
32-letnia pacjentka z rozpoznanym ADHD zauważa, że w drugiej połowie cyklu miesiączkowego nasila się u niej rozpraszalność, impulsywność i chwiejność emocjonalna.
Który mechanizm może mieć największe znaczenie?Zaznacz, w którą stronę poszłoby Twoje myślenie.
Komentarz · w stronę odpowiedzi C
Najpewniej działają oba mechanizmy jednocześnie. Estrogeny modulują przekaźnictwo dopaminergiczne i serotoninergiczne, a spadek ich stężenia w późnej fazie lutealnej wiąże się w badaniach z nasileniem objawów u części kobiet z ADHD. PMDD dotyczy nawet ok. 45% kobiet z ADHD, wobec 3–28% w populacji ogólnej.
W praktyce pomaga prospektywne, codzienne monitorowanie objawów przez co najmniej dwa cykle (tego wymaga też rozpoznanie PMDD według DSM-5). Kluczowe pytanie: czy objawy ADHD są obecne przez cały cykl i tylko nasilają się przed miesiączką, czy pojawiają się wyłącznie w fazie lutealnej?
Maskowanie i kompensacja
dylemat 4 z 5
Pacjentka świetnie funkcjonuje zawodowo, jest bardzo zorganizowana, rzetelna i wymagająca wobec siebie. Zgłasza jednak przewlekłe zmęczenie, poczucie przeciążenia i trudności z odpoczynkiem.
Co może stać za tym obrazem?Zaznacz, w którą stronę poszłoby Twoje myślenie.
Komentarz · w stronę odpowiedzi B
Wysoka efektywność nie wyklucza ADHD, a założenie z odpowiedzi A to jedna z częstszych dróg do niedorozpoznania u kobiet. Perfekcjonizm, sztywne systemy kontroli i nadmierne przygotowanie mogą być sposobem na utrzymanie funkcjonowania mimo trudności z uwagą i organizacją. Dlatego warto pytać o koszt: ile wysiłku to wymaga, co się dzieje, gdy zabraknie zewnętrznej struktury, czy jest miejsce na odpoczynek. Warto też odróżnić dwa pojęcia: kompensacja to to, co pozwala wykonać zadanie (np. perfekcjonizm, nadmierne przygotowanie), a maskowanie dotyczy tego, co widać na zewnątrz.
Sama kompensacja nie jest jednak dowodem na ADHD. Perfekcjonizm i przemęczenie występują też w zaburzeniach lękowych, depresji czy przy rysach anankastycznych, więc odpowiedź C wymaga sprawdzenia. Wskazówką bywa wewnętrzny niepokój i trudność z odpoczynkiem bez treści lękowych, co bardziej przemawia za ADHD. Rozstrzyga historia rozwojowa i to, jakie trudności kompensacja faktycznie zasłania.
Diagnostyka różnicowa
dylemat 5 z 5
Pacjentka zgłasza natłok myśli, silny lęk przed popełnieniem błędu, potrzebę utrzymywania rutyny i wielokrotne sprawdzanie wykonanych czynności. W wywiadzie ujawnia również wieloletnie trudności z organizacją i zapominaniem.
Co ma największe znaczenie dla diagnostyki różnicowej?Zaznacz, w którą stronę poszłoby Twoje myślenie.
Komentarz · w stronę odpowiedzi C
Najwięcej mówi analiza funkcji i treści, a nie nasilenie. W OCD sprawdzanie zwykle neutralizuje lęk wywołany natrętną myślą przeżywaną jako obca, a ulga jest krótkotrwała. W ADHD powtórne sprawdzanie bywa strategią kompensacyjną wobec realnego, wielokrotnie doświadczonego zapominania („sprawdzam, bo naprawdę zdarzało mi się zostawić coś włączone”).
Odpowiedź A wprowadza w błąd, bo samo nasilenie potrzeby kontroli nie różnicuje. Odpowiedź B jest niepełna: OCD także często zaczyna się w dzieciństwie lub adolescencji, więc sam wiek początku nie rozstrzyga. Warto też pamiętać, że ADHD i OCD mogą współwystępować, a kompensacyjne sprawdzanie i nadmierna kontrola mogą z czasem przejść w pełnoobjawowe OCD.
Pacjentka zgłasza się bardzo pobudzona ruchowo, z nasilonym lękiem i trudnościami z koncentracją. Dobrze reaguje na SSRI. Mimo poprawy wciąż ma poczucie, że „nie wyrabia” i że powinna być „super”. W badaniu psychologicznym dominuje profil lękowy z komponentą histrioniczną. W wywiadzie prezentuje pełny obraz objawów ADHD.
Jak poskładać ten obraz?Tego przypadku tutaj nie rozstrzygamy. Masz swoją hipotezę? Zapisz się i przynieś ją na sesję Q&A z lek. Joanną Walczowską.
Każdy z tych dylematów lek. Joanna Walczowska rozwinie na webinarze, łącznie z wyborem farmakoterapii przy współistniejącym lęku, OCD, zaburzeniach snu i uzależnieniach.
Zapisz się na webinar →Opisane sytuacje są uproszczone i służą wyłącznie edukacji. Komentarze nie zastępują oceny klinicznej konkretnej pacjentki.
Obraz kliniczny ADHD u kobiet bywa niejednoznaczny, a jego interpretację dodatkowo komplikuje współchorobowość, strategie kompensacyjne oraz zmienność objawów na kolejnych etapach życia.
Trudności z koncentracją i organizacją, impulsywność i nadruchliwość nie są objawami swoistymi dla ADHD. Podobny obraz może występować m.in. w przebiegu zaburzeń lękowych, depresji, ASD, stresu, traumy zaburzeń snu czy w wyniku zmian hormonalnych.
Jednocześnie ADHD u kobiet może przez wiele lat pozostawać niedostatecznie rozpoznawane - szczególnie wtedy, gdy pacjentka ma wspierające otoczenie i wypracowała strategie kompensacyjne pozwalające utrzymywać wysokie funkcjonowanie mimo narastających kosztów psychicznych.
W praktyce psychiatrycznej kluczowe staje się więc nie tylko ustalenie, czy obraz kliniczny odpowiada ADHD, ale również:
Podczas szkolenia ADHD u kobiet zostanie omówione w perspektywie całego życia - od dzieciństwa i adolescencji, przez dorosłość, po ciążę, połóg, perimenopauzę i menopauzę.
U dziewcząt i kobiet ADHD nie zawsze prezentuje się w sposób typowy i łatwy do rozpoznania. Maskowanie trudności, nadmierna kontrola, szereg strategii kompensacyjnych i duży wysiłek wkładany w utrzymanie codziennego funkcjonowania mogą przez długi czas ograniczać widoczność objawów.
Dopiero wzrost obciążeń, zmiana sytuacji życiowej, silny stres, przewlekły brak snu lub zmiany hormonalne mogą sprawić, że dotychczasowe strategie kompensacyjne przestają być wystarczające.
Podczas szkolenia omówiona zostanie droga:
ADHD → maskowanie i kompensacja → przeciążenie → współchorobowość → dekompensacja → diagnoza → leczenie.
Szczególny nacisk zostanie położony na momenty, w których podobieństwo obrazu klinicznego może prowadzić zarówno do niedorozpoznania ADHD, jak i jego nadrozpoznawania.
Podczas spotkania:
Szkolenie skierowane jest do:
Szczególnie polecamy je lekarzom, którzy diagnozują i prowadzą leczenie pacjentek z podejrzeniem lub rozpoznaniem ADHD oraz spotykają się z przypadkami, w których obraz kliniczny komplikuje współchorobowość, zaburzenia snu, strategie kompensacyjne lub zmiany związane z kolejnymi etapami życia kobiety.
Lekarka, specjalistka psychiatrii, specjalizująca się w zaburzeniach neurorozwojowych, w szczególności ADHD i spektrum autyzmu. W swojej działalności zawodowej koncentruje się na zagadnieniach związanych z ich rozpoznawaniem, obrazem klinicznym oraz diagnostyką różnicową.
Członkini Komitetu Merytorycznego platformy edukacyjnej PsychoMedic Edu, gdzie odpowiada za merytoryczną stronę szkoleń kierowanych do lekarzy, dbając o ich aktualność naukową, jakość i praktyczną użyteczność kliniczną. Współtwórczyni Ogólnopolskiego Kongresu NeuroPerspektywy – inicjatywy poświęconej współczesnemu rozumieniu neuroróżnorodności oraz diagnozie i leczeniu zaburzeń neurorozwojowych.
Systematycznie poszerza swoje kompetencje, uczestnicząc w specjalistycznych szkoleniach, m.in. ECNP „A Modernised Concept of ADHD” (2024) oraz szkoleniach dotyczących diagnostyki spektrum autyzmu u osób dorosłych. Ukończyła również szkolenie z zakresu psychologicznej opieki okołoporodowej w Laboratorium Psychoedukacji.
Regularnie uczestniczy w krajowych i międzynarodowych wydarzeniach naukowych, m.in. ECNP Congress (2023–2025), World Congress on ADHD (2025) oraz Kongresie ADHD 2025.
Jeśli chcesz uporządkować ten proces i pogłębić wiedzę dotyczącą diagnostyki różnicowej oraz farmakoterapii ADHD u kobiet, dołącz do szkolenia.
W cenie zawierają się:
Wszystkie szkolenia na PsychoMedic.edu.pl są certyfikowane.
Certyfikat otrzymasz zarówno po udziale na żywo, jak i po obejrzeniu nagrania.
W razie trudności w dokonaniu płatności, pytań lub wątpliwości prosimy o wiadomość na adres e-mail: [email protected]