NeuroPerspektywy LAB 2026 za nami. Cztery ważne wnioski z warsztatów o ADHD, ASD i AuDHD

dr n. med. Katarzyna Niewińska
20-11-2026

12 min

Czy dobre wyniki w nauce wykluczają istotne trudności neurorozwojowe? Dlaczego technika terapeutyczna, która sprawdza się u jednego pacjenta, u innego nie przynosi oczekiwanych rezultatów? I kiedy obserwacja podczas badania ADOS-2 wymaga szczególnie ostrożnej interpretacji?

To tylko część pytań, z którymi 14 listopada 2026 roku mierzyli się uczestnicy konferencji warsztatowej NeuroPerspektywy LAB, zorganizowanej przez PsychoMedic EDU.

Podczas całodziennego wydarzenia online, obejmującego cztery warsztaty prowadzone przez siedem ekspertek, uczestnicy analizowali zagadnienia dotyczące diagnozy różnicowej ADHD, ASD i AuDHD, doboru interwencji psychoterapeutycznych oraz interpretowania niejednoznacznych informacji klinicznych.

W centrum spotkania znalazły się nie tyle gotowe rozwiązania, ile sposób dochodzenia do nich: formułowanie hipotez, rozważanie alternatywnych wyjaśnień i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem indywidualnego funkcjonowania pacjenta.

Jakie wnioski z NeuroPerspektywy LAB warto przenieść do codziennej praktyki psychologicznej i psychoterapeutycznej?


NeuroPerspektywy LAB - od wiedzy do rozumowania klinicznego

NeuroPerspektywy LAB stanowiły warsztatowe rozwinięcie I Ogólnopolskiego Kongresu Neuroróżnorodności NeuroPerspektywy, który odbył się w marcu 2026 roku.

Tym razem organizatorzy postawili na interaktywną formułę pracy. Uczestnicy nie otrzymywali od razu pełnego obrazu sytuacji klinicznej. Poznawali kolejne informacje, formułowali własne hipotezy, odpowiadali na pytania i porównywali swoje decyzje z rozumowaniem prowadzących.

Takie podejście pozwalało przyjrzeć się jednemu z istotnych elementów praktyki klinicznej: umiejętności modyfikowania wcześniejszych założeń, kiedy pojawiają się nowe dane.

Program obejmował cztery warsztaty dotyczące diagnozy ADHD, ASD i AuDHD, doboru interwencji terapeutycznych, trudności pojawiających się w psychoterapii oraz interpretacji wyników obserwacji ADOS-2.

Każdy z nich podejmował inne zagadnienie, ale wszystkie łączyła potrzeba krytycznej oceny informacji i dostosowywania decyzji do indywidualnej sytuacji pacjenta.


1. Diagnoza ADHD, ASD i AuDHD – dlaczego sam objaw nie wystarcza?

Pierwszy warsztat, „ADHD, ASD, AuDHD - od hipotezy do decyzji diagnostycznej”, poprowadziły mgr Marzena Stelmach-Tondos i mgr Anna Malczewska.

Punktem wyjścia była analiza fikcyjnego przypadku młodej osoby zgłaszającej trudności z organizacją, koncentracją uwagi i codziennym funkcjonowaniem. Uczestnicy stopniowo otrzymywali informacje dotyczące historii rozwojowej, funkcjonowania społecznego, wyników badań oraz współwystępujących trudności emocjonalnych.

Jednym z najważniejszych zagadnień była konieczność uwzględnienia nie tylko rodzaju objawów, ale również ich początku, trwałości, przebiegu i wpływu na funkcjonowanie.

Dobre wyniki w nauce nie wykluczają trudności neurorozwojowych

Podczas warsztatu zwrócono uwagę na osoby, które przez wiele lat mogą osiągać dobre wyniki edukacyjne pomimo trudności dotyczących uwagi, organizacji lub samoregulacji. Wysokie możliwości poznawcze, wypracowane strategie kompensacyjne czy wsparcie otoczenia mogą sprawiać, że określone trudności stają się bardziej widoczne dopiero wtedy, gdy wzrastają wymagania dotyczące samodzielności.

Dlatego samo stwierdzenie, że pacjent dobrze radził sobie w szkole lub na studiach, nie wystarcza do oceny jego funkcjonowania.

Znaczenie ma również wysiłek, jaki musiał podejmować, aby osiągać określone rezultaty.

Diagnoza różnicowa wymaga uwzględnienia współwystępujących trudności

W dyskusji pojawiły się również zagadnienia związane z zaburzeniami lękowymi, objawami depresyjnymi, doświadczeniami traumatycznymi i ich możliwym wpływem na koncentrację uwagi czy regulację emocji. Podobne trudności obserwowane w codziennym funkcjonowaniu mogą mieć różne podłoże. Mogą również współwystępować, wzajemnie się nasilać lub utrudniać interpretację obrazu klinicznego.

Prowadzące zwracały uwagę na znaczenie kompleksowego wywiadu, obserwacji oraz interpretowania wyników narzędzi diagnostycznych w szerszym kontekście.

Najważniejszy wniosek: diagnoza nie powinna opierać się na pojedynczym wyniku testu ani na dopasowaniu kilku zachowań do określonej kategorii diagnostycznej. Wymaga integracji informacji pochodzących z różnych źródeł i oceny funkcjonowania osoby w czasie.


2. Jak dobrać interwencję terapeutyczną do rzeczywistego mechanizmu trudności?

Drugi warsztat, prowadzony przez mgr Małgorzatę Klamrę, został poświęcony doborowi technik terapeutycznych do trudności osób z ADHD i AuDHD.

W centrum znalazły się problemy dobrze znane specjalistom pracującym z osobami dorosłymi: odkładanie obowiązków, trudności z rozpoczynaniem zadań, niedokańczanie rozpoczętych działań czy problemy z utrzymaniem systemów organizacji. Pozornie podobne zachowania mogą jednak wynikać z odmiennych mechanizmów.

Prokrastynacja nie zawsze ma tę samą przyczynę

Trudność z rozpoczęciem zadania może być związana z funkcjami wykonawczymi, przeciążeniem, nasilonym napięciem emocjonalnym lub unikaniem sytuacji budzącej lęk przed oceną. W każdym z tych przypadków samo zachowanie może wyglądać podobnie, ale jego psychologiczne uwarunkowania mogą być inne. Dlatego podczas warsztatu istotnym elementem było przechodzenie od opisu problemu do rozumienia mechanizmu, który może go podtrzymywać.

Dopiero w dalszej kolejności rozważano cele pracy terapeutycznej i zasadność konkretnych oddziaływań.

Dlaczego indywidualizacja ma znaczenie?

Prowadząca pokazała, że wybór strategii powinien uwzględniać nie tylko rozpoznanie, lecz także bieżący stan psychiczny pacjenta, jego możliwości, zasoby i współwystępujące trudności.

Ważnym wątkiem było również znaczenie bezpieczeństwa klinicznego. W sytuacjach, w których pojawiają się poważne zagrożenia dla zdrowia lub życia, priorytety pomocy muszą uwzględniać ocenę i odpowiednie zabezpieczenie ryzyka.

Najważniejszy wniosek: skuteczna indywidualizacja psychoterapii nie polega na dobieraniu jednej techniki do określonego rozpoznania. Wymaga przede wszystkim rozumienia funkcji danego zachowania i aktualnych potrzeb pacjenta.


3. Gdy standardowe techniki nie działają – co warto ponownie przeanalizować?

Trzeci warsztat, „Gdy standardowe techniki nie działają – jak modyfikować terapię osób neuroatypowych?”, poprowadziły mgr Marta Suska i mgr Aleksandra Nowak.

Jego szczególną wartością było zestawienie dwóch perspektyw psychoterapeutycznych: poznawczo-behawioralnej oraz psychoanalitycznej. Punktem wyjścia była sytuacja, w której pacjent uczestniczy w psychoterapii, jednak nie korzysta z części proponowanych oddziaływań lub nie uzyskuje oczekiwanych rezultatów.

Czy oznacza to brak motywacji? Czy problemem jest niedopasowanie techniki? A może istotne znaczenie mają również emocje i relacja terapeutyczna?

Nieskuteczność techniki nie zawsze oznacza brak zaangażowania

Podczas warsztatu podkreślono potrzebę szerszego rozumienia sytuacji, w których pacjent nie realizuje ustaleń terapeutycznych. W przypadku osób neuroróżnorodnych znaczenie mogą mieć m.in. trudności wykonawcze, przeciążenie poznawcze, poziom energii, potrzeba autonomii czy aktualny stan emocjonalny.

Nie należy jednak zakładać, że wszystkie trudności pojawiające się w psychoterapii są bezpośrednim następstwem ADHD lub ASD. Warto również uwzględniać sposób, w jaki pacjent przeżywa relację terapeutyczną, własne oczekiwania, doświadczenia z wcześniejszych relacji oraz znaczenie proponowanych zmian.

Dwie perspektywy, szersze rozumienie trudności

Zestawienie podejść pozwoliło zobaczyć, jak tę samą sytuację kliniczną można analizować z różnych punktów widzenia.

Perspektywa poznawczo-behawioralna kierowała uwagę m.in. na zależności między zachowaniem, emocjami i procesami poznawczymi oraz na możliwości dostosowania oddziaływań do aktualnych zasobów pacjenta.

Perspektywa psychoanalityczna poszerzała rozumienie o znaczenie relacji terapeutycznej, konfliktów wewnętrznych oraz emocji pojawiających się w kontakcie między pacjentem a terapeutą.

Ważnym wątkiem stała się również refleksja nad sytuacją, w której mnożenie kolejnych technik nie przynosi zmiany.

Najważniejszy wniosek: kiedy terapia nie przebiega zgodnie z oczekiwaniami, warto ponownie przyjrzeć się konceptualizacji trudności, relacji terapeutycznej oraz adekwatności przyjętych celów. Nie zawsze potrzebna jest kolejna technika - czasami konieczne okazuje się pogłębienie rozumienia sytuacji klinicznej.


4. ADOS-2 w trudnych przypadkach – obserwacja to nie to samo co diagnoza

Ostatni warsztat, „ADOS-2 w trudnych przypadkach – jak kodować nietypowe zachowania i interpretować ich znaczenie?”, poprowadziły mgr Olga Maracewicz i mgr Marta Leśniak.

W centrum znalazły się sytuacje diagnostyczne, w których obserwowane zachowania nie pozwalają na prostą, jednoznaczną interpretację. Uczestnicy analizowali przygotowane materiały warsztatowe oraz rozważali, jakie znaczenie mogą mieć określone obserwacje w kontekście całego procesu diagnostycznego.

Prawidłowe kodowanie nie oznacza automatycznie trafnej interpretacji

Jednym z istotnych zagadnień była różnica między opisem zachowania, jego oceną zgodną z zasadami narzędzia a przypisywaniem mu określonego znaczenia klinicznego.

ADOS-2 jest standaryzowanym narzędziem obserwacyjnym wykorzystywanym w diagnostyce spektrum autyzmu. Dostarcza ważnych informacji o funkcjonowaniu osoby w określonych warunkach badania, ale jego wynik nie powinien być traktowany jako samodzielna podstawa rozpoznania.

Podczas warsztatu prowadzące pokazywały, że podobnie wyglądające zachowania mogą mieć odmienne znaczenie w zależności od kontekstu, przebiegu i pozostałych informacji o badanej osobie. Istotne było również uwzględnienie sytuacji, w których określone zachowanie może wiązać się z innymi trudnościami niż ASD.

Najważniejszy wniosek: rzetelna diagnoza wymaga oddzielenia obserwacji od interpretacji oraz uwzględnienia wyników ADOS-2 w szerszej ocenie klinicznej, obejmującej m.in. wywiad rozwojowy i inne dostępne informacje.


Co połączyło wszystkie cztery warsztaty NeuroPerspektywy LAB?

Choć każdy warsztat dotyczył innego etapu pracy klinicznej, wyraźnie powracało jedno zagadnienie: konieczność rozumienia pacjenta w szerszym kontekście, zamiast ograniczania się do pojedynczego objawu, wyniku badania lub techniki terapeutycznej.

W diagnostyce oznacza to otwartość na alternatywne hipotezy i gotowość do ich weryfikowania.

W psychoterapii – potrzebę uwzględniania indywidualnych mechanizmów trudności, zasobów pacjenta oraz znaczenia relacji terapeutycznej.

W pracy z narzędziami diagnostycznymi – umiejętność krytycznej interpretacji uzyskanych informacji i świadomość granic wnioskowania.

NeuroPerspektywy LAB stworzyły przestrzeń do wspólnego analizowania tych zagadnień. Uczestnicy mogli nie tylko poznawać perspektywę prowadzących, lecz także porównywać własne decyzje z propozycjami innych specjalistów. To ważny element rozwoju kompetencji klinicznych, w których wiedza teoretyczna stanowi podstawę, ale nie zastępuje doświadczenia, refleksji i umiejętności podejmowania uzasadnionych decyzji.

Dziękujemy wszystkim prowadzącym za podzielenie się wiedzą i doświadczeniem, a uczestnikom za aktywny udział, pytania oraz wspólną dyskusję nad wyzwaniami współczesnej praktyki klinicznej.

Artykuł opracowano na podstawie wystąpień ekspertek i dyskusji podczas konferencji NeuroPerspektywy LAB, która odbyła się 14 listopada 2026 roku. Przedstawiono wybrane wnioski merytoryczne, bez szczegółowych opisów przypadków klinicznych i materiałów ćwiczeniowych.


Od NeuroPerspektywy LAB do Kongresu NeuroPerspektywy 2027

Listopadowa konferencja warsztatowa była kolejnym etapem rozwijania inicjatywy edukacyjnej NeuroPerspektywy.

W marcu 2026 roku odbył się I Ogólnopolski Kongres Neuroróżnorodności NeuroPerspektywy, poświęcony współczesnym zagadnieniom diagnostyki i terapii ADHD, ASD oraz współwystępujących trudności psychicznych.

NeuroPerspektywy LAB rozwinęły tę ideę o interaktywną formułę, w której szczególne znaczenie miała analiza decyzji klinicznych.

Kolejną odsłoną inicjatywy będzie II Ogólnopolski Kongres NeuroPerspektywy, zaplanowany na 6 marca 2027 roku.

Wydarzenie ponownie stworzy przestrzeń do pogłębiania wiedzy i wymiany doświadczeń między specjalistami zainteresowanymi neuroróżnorodnością, diagnostyką oraz wspieraniem osób z ADHD i ASD.

Kongres odbędzie się w formule online. Zapisy są już otwarte, a szczegóły programu i nazwiska prelegentów będą ogłaszane stopniowo na stronie wydarzenia oraz w kanałach informacyjnych PsychoMedic EDU.


NeuroPerspektywy 2027 – dołącz do kolejnej edycji

Rozumienie neuroróżnorodności wymaga łączenia aktualnej wiedzy z doświadczeniem klinicznym, krytycznym myśleniem i otwartością na różne perspektywy specjalistyczne.

Właśnie taką przestrzeń do rozwoju zawodowego i interdyscyplinarnej wymiany doświadczeń tworzy PsychoMedic EDU w ramach inicjatywy NeuroPerspektywy.

6 marca 2027 roku odbędzie się II Ogólnopolski Kongres NeuroPerspektywy.

Zapraszamy psychologów, psychoterapeutów, lekarzy psychiatrów, diagnostów oraz innych specjalistów zainteresowanych współczesnymi wyzwaniami w pracy z osobami neuroróżnorodnymi.

Zapisy na Kongres NeuroPerspektywy 2027 są już otwarte!

Poznaj NeuroPerspektywy 2027 i zarezerwuj miejsce