„Czy na pewno dobrze to zrobiłem?”, „Przeanalizuj jeszcze raz, czy mogłem kogoś skrzywdzić”, „A jaka jest szansa, że naprawdę coś się stanie?”.

Do niedawna osoba szukająca kolejnego potwierdzenia mogła pytać bliskich, przeszukiwać internet albo wielokrotnie odtwarzać sytuację we własnych myślach. Dziś ma jeszcze jedną możliwość: chatbot, który jest dostępny przez całą dobę i może odpowiadać na kolejne warianty tego samego pytania praktycznie bez końca.

Czy w przypadku OCD taka rozmowa może zacząć pełnić funkcję kompulsji?

Właśnie temu zagadnieniu przyglądają się Ashleigh Golden i Elias Aboujaoude w publikacji z 2026 roku w npj Digital Medicine. Autorzy opisują, w jaki sposób chatboty ogólnego przeznaczenia, takie jak ChatGPT, Claude czy Gemini, mogą w pewnych sytuacjach zostać włączone w dobrze znany klinicystom mechanizm: niepewność → napięcie → zachowanie zabezpieczające → chwilowa ulga → ponowna potrzeba uzyskania pewności.

Nowe narzędzie, ale mechanizm dobrze znany

Samo korzystanie z AI oczywiście nie jest kompulsją. Znaczenie ma funkcja, jaką dana aktywność pełni w konkretnym przypadku.

Chatbot może służyć do napisania maila, znalezienia pomysłów na obiad czy uporządkowania notatek. Ale może też stać się kolejnym miejscem, w którym osoba próbuje zredukować niepewność i napięcie związane z obsesją.

Golden i Aboujaoude wskazują m.in. na powtarzające się poszukiwanie upewnienia, sprawdzanie, analizowanie, „wyznawanie” obaw, perfekcjonistyczne poprawianie odpowiedzi czy proszenie AI o podjęcie decyzji. Odpowiedź chatbota może przynieść szybką ulgę, ale właśnie ta ulga może wzmacniać tendencję do ponownego korzystania z tej samej strategii przy kolejnym pojawieniu się niepewności.

Nie jest to zresztą zupełnie nowy problem z perspektywy psychopatologii OCD. Nadmierne poszukiwanie upewnienia (excessive reassurance seeking) od dawna opisuje się jako zachowanie związane z redukowaniem postrzeganego zagrożenia i podtrzymywaniem trudności. Badania pokazują również, że warto odróżniać zwykłe szukanie wsparcia od uporczywego poszukiwania potwierdzenia, którego podstawowym celem staje się zmniejszenie poczucia zagrożenia.

Chatbot może więc tworzyć nowy kontekst dla starego mechanizmu.

„Zapytam jeszcze raz, ale trochę inaczej”

To, co wyróżnia generatywną AI, to łatwość powtarzania tego procesu.

Nie trzeba angażować drugiej osoby. Nie pojawia się naturalna granica w rodzaju: „już o tym rozmawialiśmy”. Można zmienić jedno zdanie, dodać nowy szczegół i ponownie poprosić o ocenę sytuacji.

Dla osoby szczególnie wrażliwej na niepewność może być to wyjątkowo kuszące.

Nietolerancja niepewności jest jednym z procesów analizowanych w kontekście OCD. Przegląd Knowles i Olatunji wskazuje na wyraźny związek między jej nasileniem a objawami obsesyjno-kompulsyjnymi, choć autorzy podkreślają jednocześnie, że nadal potrzebujemy badań pozwalających dokładniej określić jej rolę przyczynową oraz znaczenie zmiany tolerancji niepewności w terapii.

Z perspektywy klinicznej ciekawsze od pytania „ile pacjent korzysta z ChatGPT?” może być więc pytanie:

„Co dzieje się bezpośrednio przed sięgnięciem po chatbot i czego pacjent próbuje dzięki tej rozmowie uniknąć albo dowiedzieć się z całkowitą pewnością?”

Czy nowe badanie pokazuje, że AI nasila OCD?

Nie. I to ważne rozróżnienie.

Publikacja Golden i Aboujaoude jest artykułem typu Perspective, a nie badaniem klinicznym, w którym obserwowano osoby z OCD korzystające z chatbotów i mierzono zmianę nasilenia ich objawów. Autorzy proponują model teoretyczny oparty na wcześniejszych badaniach, wiedzy dotyczącej mechanizmów OCD i zaburzeń lękowych oraz pojawiających się obserwacjach dotyczących korzystania z generatywnej AI. W publikacji nie analizowano nowego zbioru danych.

Nie możemy więc na jej podstawie powiedzieć, że ChatGPT powoduje OCD albo że korzystanie z AI automatycznie pogarsza przebieg zaburzenia.

To raczej ważna hipoteza kliniczna: narzędzie zaprojektowane do szybkiego odpowiadania na pytania może w określonych warunkach zostać wykorzystane do realizowania zachowań, które już wcześniej pełniły funkcję zabezpieczającą.

Warto też pamiętać, że literatura dotycząca generatywnej AI w obszarze zdrowia psychicznego dopiero się rozwija. Opublikowany w 2026 roku przegląd zakresowy 21 badań nad chatbotami przeznaczonymi do wsparcia zdrowia psychicznego wskazuje zarówno na potencjalną użyteczność takich rozwiązań, jak i na nadal istotne luki dotyczące ich skuteczności, bezpieczeństwa oraz sposobu projektowania.

Co to zmienia w pracy z pacjentem z OCD?

Przede wszystkim poszerza obszar, o który warto pytać podczas wywiadu i konceptualizacji.

Jeżeli analizujemy sprawdzanie w wyszukiwarce, pytanie partnera po raz dziesiąty o tę samą sytuację czy mentalne odtwarzanie przebiegu zdarzenia, coraz częściej warto uwzględnić również sposób korzystania z chatbotów.

Nie chodzi o tworzenie kolejnej kategorii „kompulsji AI”. Chodzi o rozpoznanie, czy za pozornie neutralnym korzystaniem z technologii znajduje się ta sama funkcja, którą widzimy w innych zachowaniach zabezpieczających.

Autorzy omawianej publikacji również nie rekomendują prostego zakazywania pacjentom korzystania z chatbotów. Zwracają uwagę raczej na potrzebę uwzględnienia AI w konceptualizacji przypadku i rozmowie o sposobach radzenia sobie z napięciem, niepewnością czy obsesyjnymi wątpliwościami.

To istotne także w kontekście ERP. Ekspozycja z zapobieganiem reakcji pozostaje jednym z podstawowych, rekomendowanych elementów CBT w leczeniu OCD. Jej znaczenie potwierdzają zarówno rekomendacje kliniczne, jak i metaanalizy badań randomizowanych. Jednocześnie skuteczna praca wymaga rozpoznania nie tylko oczywistych rytuałów, lecz także mniej widocznych strategii neutralizowania, sprawdzania czy poszukiwania upewnienia.

Od rozpoznania mechanizmu do ERP – Kompendium OCD PsychoMedic EDU

Właśnie dlatego w pracy z OCD tak duże znaczenie ma nie tylko rozpoznanie objawów, ale przede wszystkim odpowiedź na pytanie: co podtrzymuje mechanizm w tym konkretnym przypadku?

Temu sposobowi myślenia poświęcone jest KOMPENDIUM OCD – od konceptualizacji przypadku do ekspozycji z zapobieganiem reakcji (ERP) prowadzone przez mgr Joannę Sielską.

Część I Kompendium jest już dostępna w formie nagrania. Obejmuje m.in. rozpoznawanie różnych form obsesji i kompulsji, kompulsje mentalne i ukryte rytuały, diagnozę różnicową oraz poznawcze i behawioralne mechanizmy podtrzymujące OCD.

Premiera części II odbędzie się 20 października 2026 r. Drugie spotkanie koncentruje się na przejściu od konceptualizacji przypadku i planowania terapii do pracy poznawczej, eksperymentów behawioralnych oraz ERP – zarówno in vivo, jak i w wyobraźni.

Jeśli pracujesz terapeutycznie z osobami z OCD i chcesz uporządkować sposób myślenia o mechanizmach podtrzymujących zaburzenie oraz przełożeniu konceptualizacji na dalszą pracę terapeutyczną, możesz już teraz rozpocząć od nagrania części I i przygotować się do premiery drugiej części.

Sprawdź program KOMPENDIUM OCD i uzyskaj dostęp do nagrania części I:

KOMPENDIUM OCD – PsychoMedic EDU

Bibliografia

Golden, A., & Aboujaoude, E. (2026). A transdiagnostic model for how general purpose AI chatbots can perpetuate OCD and anxiety disorders. npj Digital Medicine, 9, 343. doi: 10.1038/s41746-026-02531-7.

Halldorsson, B., & Salkovskis, P. M. (2017). Why Do People with OCD and Health Anxiety Seek Reassurance Excessively? An Investigation of Differences and Similarities in Function. Cognitive Therapy and Research, 41(4), 619–631. doi: 10.1007/s10608-016-9826-5.

Knowles, K. A., & Olatunji, B. O. (2023). Intolerance of Uncertainty as a Cognitive Vulnerability for Obsessive-Compulsive Disorder: A Qualitative Review. Clinical Psychology: Science and Practice, 30(3), 317–330. doi: 10.1037/cps0000150.

Reid, J. E., Laws, K. R., Drummond, L., Vismara, M., Grancini, B., Mpavaenda, D., & Fineberg, N. A. (2021). Cognitive behavioural therapy with exposure and response prevention in the treatment of obsessive-compulsive disorder: A systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Comprehensive Psychiatry, 106, 152223. doi: 10.1016/j.comppsych.2021.152223.

Olisaeloka, L., Richardson, C. G., Wang, A. Y., Munthali, R. J., & Vigo, D. V. (2026). Generative AI mental health chatbots: a scoping review of intervention design and user experience. npj Digital Medicine. doi: 10.1038/s41746-026-02972-0.

O autorce

dr n. med. Katarzyna Niewińska

Kierowniczka Sieci Klinik PsychoMedic.pl; jest doktorem nauk medycznych w dziedzinie psychiatrii dorosłych, specjalistką w zakresie psychologii klinicznej i psychoterapeutką z blisko 20-letnim doświadczeniem zawodowym. Ukończyła studia wyższe z zakresu psychologii i marketingu oraz liczne kierunki studiów podyplomowych: m.in. kurs specjalizacyjny z zakresu psychologii klinicznej (zwieńczony egzaminem zdanym z wyróżnieniem), renomowaną szkołę psychoterapii w Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz seksuologię w Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Zrealizowała grant naukowy i obroniła rozprawę doktorską w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Posiada wieloletnie doświadczenie naukowe, kliniczne i zarządcze — m.in. jako kierownik studiów na kierunku psychodietetyka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz jako terapeutka w Klinice Nerwic i Zaburzeń Osobowości IPiN czy Fundacji ASLAN. Jest autorką publikacji naukowych dotyczących m.in. problematyki przemocy, terapii grupowej i trudności młodych ludzi, a także kilkuset artykułów popularyzujących wiedzę psychologiczno-psychiatryczną. Specjalizuje się w psychoterapii dorosłych, par, rodzin i młodzieży.