Styl przywiązania często kojarzymy z historią życia pacjenta: relacją z rodzicami, doświadczeniem dostępności lub niedostępności opiekuna, sposobem reagowania na bliskość, separację i napięcie. W praktyce klinicznej styl przywiązania nie jest jednak wyłącznie „informacją z wywiadu”.

Wzorce przywiązania mogą ujawniać się także tu i teraz - w sposobie, w jaki pacjent przeżywa kontakt terapeutyczny, granice, bliskość, dystans czy momenty napięcia w procesie. Pacjent nie tylko opowiada o swoich relacjach. Część jego sposobów regulowania bezpieczeństwa może pojawiać się również w relacji terapeutycznej.

Teoria przywiązania, zapoczątkowana przez Johna Bowlby’ego i rozwijana m.in. przez Mary Ainsworth oraz badaczy przywiązania dorosłych, opisuje przywiązanie jako system regulacji bezpieczeństwa, bliskości i eksploracji. W psychoterapii ta perspektywa może pomagać rozumieć, dlaczego pacjent w określony sposób wchodzi w kontakt, chroni się przed zależnością albo intensywnie jej poszukuje.

Dlaczego styl przywiązania widać nie tylko w wywiadzie?

W wywiadzie pacjent może powiedzieć: „Nie mam problemu z bliskością”, „Po prostu nie lubię zależności”, „Nie potrzebuję ludzi”, „Zawsze wybieram osoby, które mnie odrzucają” albo „Boję się, że ktoś mnie zostawi”.

To ważne dane. Ale równie istotne bywa to, jak pacjent funkcjonuje w samej relacji terapeutycznej.

W praktyce klinicznej warto obserwować, jak pacjent reaguje na bliskość, dystans, granice, przerwy w procesie oraz momenty napięcia w relacji terapeutycznej. Wzorce przywiązania często nie ujawniają się jako „deklaracja”. Ujawniają się jako sposób organizowania kontaktu.

Dlatego w pracy klinicznej warto pytać nie tylko: „Jak pacjent opowiada o swoich relacjach?”, ale również: „Co zaczyna dziać się między nami?”

Relacja terapeutyczna jako przestrzeń, w której odtwarzają się wzorce więzi

Gabinet terapeutyczny jest specyficzną przestrzenią relacyjną. Z jednej strony opiera się na profesjonalnych granicach, kontrakcie i asymetrii ról. Z drugiej - dotyka tematów bardzo osobistych: zależności, wstydu, lęku, bezradności, złości, pragnienia bycia zobaczonym.

To sprawia, że relacja terapeutyczna może aktywować styl przywiązania.

U części pacjentów momenty większej bliskości, separacji, zmiany rytmu terapii lub napięcia w relacji mogą aktywować wcześniejsze sposoby regulowania bezpieczeństwa. Nie musi to oznaczać „oporu” - może być ważnym sygnałem dotyczącym tego, jak pacjent przeżywa kontakt.

W tym sensie pacjent nie tylko opisuje swój świat relacyjny. Często wnosi go do gabinetu.

Nie chodzi o to, aby każdą reakcję natychmiast interpretować jako „styl lękowy”, „unikający” czy „zdezorganizowany”. Chodzi raczej o uważność na to, że powtarzalne reakcje pacjenta mogą być próbą regulowania bezpieczeństwa w znany mu sposób.

Jak pacjent reaguje na bliskość, dystans, granice i frustrację?

Wzorce przywiązania bywają szczególnie widoczne w momentach napięcia: przy zbliżeniu, separacji, granicach, frustracji czy zmianach w procesie terapeutycznym. To właśnie wtedy sposób regulowania bliskości i bezpieczeństwa może ujawniać się bardziej niż w samej narracji pacjenta.

Właśnie dlatego obserwacje relacyjne są tak ważnym materiałem klinicznym. Pokazują nie tylko to, co pacjent myśli o relacjach, ale też to, jak jego układ emocjonalny reaguje, kiedy relacja staje się realna.

Jak terapeuta może korzystać z tych obserwacji bez etykietowania pacjenta?

Styl przywiązania nie powinien być etykietą. Nie chodzi o to, aby powiedzieć: „ten pacjent jest lękowy”, „ten jest unikający”, „ten jest zdezorganizowany”.

Takie uproszczenie może zamknąć rozumienie pacjenta zamiast je pogłębić.

Bardziej klinicznie użyteczne są pytania:

• Jak pacjent reaguje, kiedy relacja staje się bliższa?
• Co dzieje się w kontakcie w momentach granic, przerw lub napięcia?
• Czy pacjent może mówić o potrzebach wprost, czy raczej je ukrywa, minimalizuje albo wyraża pośrednio?
• Jaką funkcję pełni dana reakcja w regulowaniu poczucia bezpieczeństwa?

Taka obserwacja nie służy „przypięciu stylu”. Służy rozumieniu procesu.

Terapeuta może korzystać z takich obserwacji ostrożnie: jako zaproszenia do wspólnego badania doświadczenia, a nie jako interpretacji narzucającej pacjentowi gotowe znaczenie.

Style przywiązania jako mapa rozumienia procesu, a nie gotowa diagnoza

Teoria przywiązania może być bardzo pomocna, ale tylko wtedy, gdy nie jest używana zbyt sztywno.

Styl przywiązania nie wyjaśnia wszystkiego. Nie zastępuje diagnozy klinicznej, konceptualizacji przypadku, rozumienia traumy, osobowości, neuroróżnorodności, kontekstu rodzinnego, kulturowego i aktualnej sytuacji życiowej pacjenta.

Może jednak pełnić funkcję mapy.

Pomaga zauważać, jak pacjent reguluje bliskość i dystans. Jak mówi o potrzebach. Jak reaguje na zależność. Jak chroni się przed zranieniem. Jak przeżywa dostępność drugiej osoby. Jak buduje lub zrywa kontakt w momentach napięcia.

W pracy z parami perspektywa przywiązaniowa jest szczególnie użyteczna, bo pozwala zobaczyć nie tylko dwa osobne style, ale też cykl między partnerami. Jedna osoba może naciskać, bo boi się utraty kontaktu. Druga może się wycofywać, bo bliskość przeżywa jako presję. Im bardziej jedna strona szuka potwierdzenia więzi, tym bardziej druga może chronić się dystansem. I im bardziej druga się wycofuje, tym silniej pierwsza naciska.

Z zewnątrz wygląda to jak konflikt. Klinicznie może to być powtarzający się taniec regulacji przywiązania.

Od rozpoznania do interwencji

Rozumienie wzorców przywiązania ma sens wtedy, gdy przekłada się na sposób pracy.

Nie chodzi o to, żeby terapeuta „zdiagnozował styl” i na tym zakończył proces. Chodzi o to, aby umiał rozpoznawać momenty, w których wcześniejsze strategie regulowania bliskości, dystansu i bezpieczeństwa zaczynają wpływać na proces terapeutyczny.

Praca kliniczna może wtedy obejmować:

• nazywanie procesu tu i teraz,
• regulowanie intensywności kontaktu,
• wzmacnianie mentalizacji,
• pomaganie pacjentowi rozpoznawać własne strategie ochronne,
• budowanie tolerancji na bliskość i separację,
• pracę nad kryzysami i naprawą relacji,
• tworzenie korekcyjnych doświadczeń emocjonalnych.

Styl przywiązania staje się wtedy nie etykietą, ale narzędziem rozumienia: co pacjent próbuje ochronić, czego się obawia i jak można budować z nim relację, która nie odtwarza automatycznie dawnego wzorca.

Chcesz lepiej rozumieć style przywiązania w gabinecie?

Jeśli chcesz zobaczyć, jak przekładać teorię przywiązania na realną pracę indywidualną i z parą, dołącz do szkolenia PsychoMedic EDU:

„Bezpiecznie? Niekoniecznie. Style przywiązania w pracy indywidualnej i z parą — studium przypadku”

To certyfikowane szkolenie online dla psychologów i psychoterapeutów, prowadzone przez dr Annę Papińską. Program obejmuje m.in. rozpoznawanie stylów przywiązania w narracji pacjenta, pracę z cyklami w parze, mikrointerwencje terapeutyczne oraz analizę case study. Szkolenie odbywa się online, a uczestnicy otrzymują dostęp do nagrania przez 90 dni oraz certyfikat uczestnictwa.

https://www.psychomedic.edu.pl/bezpiecznie-niekoniecznie-style-przywiazania-w-pracy-indywidualnej-i-z-para-studium-przypadku-dr-anna-papinska 

Dołącz do szkolenia i zobacz, jak pracować ze stylami przywiązania nie tylko w teorii, ale w realnym procesie terapeutycznym.

Bibliografia

1. Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. N. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.
2. Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
3. Daniel, S. I. F. (2006). Adult attachment patterns and individual psychotherapy: A review. Clinical Psychology Review, 26(8), 968–984. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.02.001
4. Eagle, M. N. (2013). Attachment and psychoanalysis: Theory, research, and clinical implications. Guilford Press.
5. Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
6. Main, M., Kaplan, N., & Cassidy, J. (1985). Security in infancy, childhood, and adulthood: A move to the level of representation. Monographs of the Society for Research in Child Development, 50(1/2), 66–104. https://doi.org/10.2307/3333827
7. Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
8. Miller-Bottome, M., Talia, A., Eubanks, C. F., Safran, J. D., & Muran, J. C. (2019). Secure in-session attachment predicts rupture resolution: Negotiating a secure base. Psychoanalytic Psychology, 36(2), 132–138. https://doi.org/10.1037/pap0000232
9. Obegi, J. H., & Berant, E. (Eds.). (2009). Attachment theory and research in clinical work with adults. Guilford Press.
10. Wallin, D. J. (2007). Attachment in psychotherapy. Guilford Press.