Rosnąca świadomość dotycząca neuroróżnorodności sprawiła, że do gabinetów psychologów i psychiatrów trafia coraz więcej osób szukających odpowiedzi na pytanie o przyczyny swoich trudności. Dla specjalistów oznacza to jednak wyzwanie: pacjenci rzadko prezentują „podręcznikowe” objawy. Największą trudność sprawiają przypadki, w których obraz kliniczny nie wpisuje się jednoznacznie ani w ADHD, ani w ASD.

Coraz częściej pojawia się pojęcie AuDHD, opisujące współwystępowanie obu tych stanów. W praktyce to właśnie te przypadki są najbardziej wymagające. Pacjent może jednocześnie poszukiwać silnej stymulacji i potrzebować sztywnej przewidywalności. Może łaknąć kontaktu z ludźmi, a jednocześnie błyskawicznie doświadczać przeciążenia społecznego. W takich momentach sam wywiad często przestaje wystarczać.

Dlaczego ADHD i ASD tak łatwo się „mieszają”?

Na poziomie objawowym ADHD i ASD mają wiele wspólnych obszarów, które mogą zmylić diagnostę:

• trudności z funkcjami wykonawczymi,
• przeciążenia sensoryczne,
• problemy z regulacją emocji i chroniczne zmęczenie,
• poczucie chronicznego „niedopasowania” do społeczeństwa.

To jednak podobieństwo pozorne, ponieważ mechanizmy stojące za objawami są zazwyczaj inne. Pacjent z ADHD może unikać ludzi z powodu chaosu poznawczego i lęku przed własną impulsywnością. Osoba w spektrum autyzmu (ASD) unika ich raczej ze względu na odmienność komunikacyjną lub trudności w odczytywaniu kontekstu. U dorosłych, którzy przez lata wypracowali zaawansowane strategie maskowania, te różnice stają się jeszcze subtelniejsze.

Gdzie najczęściej pojawia się błąd diagnostyczny?

Najczęstszym problemem jest nadmierne opieranie się na aktualnym obrazie funkcjonowania, bez głębokiej analizy historii rozwoju. Osoby neuroatypowe często opisują siebie w sposób niespójny – nie z chęci wprowadzenia w błąd, ale z powodu lat adaptacji do oczekiwań otoczenia.

W praktyce klinicznej łatwo pomylić:

• Lęk społeczny z autyzmem (ASD).
• Objawy chronicznego wypalenia z deficytami uwagi (ADHD).
• Sztywność poznawczą z cechami osobowości.
• Problemy relacyjne wynikające z neuroatypowości z zaburzeniami osobowości (np. borderline).

Szczególnym wyzwaniem są kobiety oraz osoby wysokofunkcjonujące, u których poziom kompensacji jest tak wysoki, że objawy stają się niemal niewidoczne na pierwszy rzut oka.

AuDHD - kiedy sprzeczności stają się normą

Współwystępowanie ADHD i ASD sprawia, że klasyczne modele diagnostyczne zawodzą. Pacjent z AuDHD prezentuje cechy pozornie wykluczające się:

1. Potrzebę nowości vs silną potrzebę rutyny.
2. Impulsywność vs sztywność poznawczą.
3. Wysoki poziom energii vs nagłe epizody całkowitego wyczerpania.

To właśnie poczucie, że „coś się nie składa”, powinno być dla diagnosty sygnałem do pogłębienia procesu o narzędzia wykraczające poza standardowy kwestionariusz objawowy.

Rola MMPI-2 w diagnozie różnicowej

MMPI-2 nie służy do bezpośredniego diagnozowania autyzmu czy ADHD, ale stanowi nieocenione wsparcie w zrozumieniu struktury osobowości i kosztów emocjonalnych pacjenta. Analiza profilu pozwala lepiej zrozumieć:

• Style radzenia sobie ze stresem i mechanizmy obronne.
• Wzorce interpersonalne i tendencję do somatyzacji.
• Wpływ lęku i depresji na prezentowane objawy neuroróżnorodne.
• Niespójności w obrazie siebie, które często wynikają z lat maskowania.

Trafna diagnoza to integracja danych

Współczesna diagnostyka wymaga czegoś więcej niż odhaczania kryteriów z listy. Kluczowa jest umiejętność integrowania danych z wywiadu, obserwacji oraz narzędzi psychometrycznych.

Jeśli chcesz pogłębić wiedzę dotyczącą interpretacji MMPI-2 w kontekście pacjentów neuroatypowych, zapraszamy na szkolenie prowadzone przez Annę Malczewską:

👉https://www.psychomedic.edu.pl/mmpi-2-w-diagnozie-adhd-asd-i-audhd-jak-interpretowac-profil-klinicznie-anna-malczewska 

Bibliografia

• Coleman, A. R., et al. MMPI-2 Characteristics of Adults Diagnosed with Attention Deficit Disorder.
• Kim, S., et al. Can the MMPI Predict Adult ADHD? An Approach Using Machine Learning Methods.
• Langwerden, R. J., et al. An Exploratory Study of MMPI-2-RF Personality and Psychopathology Profiles of Adults with Autism Spectrum Disorder without Intellectual Disability.
• Ozonoff, S., et al. MMPI-2 Personality Profiles of High-Functioning Adults With Autism Spectrum Disorders.
• Taurines, R., et al. ADHD and autism: differential diagnosis or overlapping traits? A selective review.