Impas w terapii par a praca z genogramem. Kiedy genogram staje się narzędziem zmiany?

Skuteczna praca terapeutyczna z parami, szczególnie gdy jedno lub oboje partnerów zmaga się z zaburzeniami osobowości, wymaga stabilnej relacji terapeutycznej oraz narzędzi pozwalających dotrzeć do głębokich wzorców więzi i regulacji emocji. Jednym z nich jest genogram, który umożliwia uchwycenie transgeneracyjnych doświadczeń przywiązaniowych i ich wpływu na aktualne funkcjonowanie pary.

W tekście przeczytasz:

1. Czym jest genogram i jaką pełni funkcję w terapii par?
2. Dlaczego genogram pomaga zrozumieć głębokie źródła trudności relacyjnych i impasów terapeutycznych?
3. Kiedy warto wprowadzić pracę z genogramem w procesie terapii par?
4. W jakich sytuacjach należy wstrzymać się z użyciem genogramu i jak rozpoznać moment, w którym para nie jest jeszcze gotowa?

Genogram jest jednym z najważniejszych narzędzi pracy systemowej i psychodynamicznej, szczególnie użytecznym w terapii par, w których trudności mają głębsze podłoże osobowościowe i przywiązaniowe. Pozwala on wyjść poza bieżący konflikt i objawy zgłaszane przez parę, kierując uwagę na źródła wzorców relacyjnych, sposobów regulacji emocji oraz strategii radzenia sobie z bliskością, separacją i zagrożeniem więzi.

Rola genogramu w terapii par

W terapii par genogram nie służy jedynie mapowaniu rodziny. Jego kluczową funkcją jest ujawnienie nieuświadomionych lojalności, powtarzalnych scenariuszy relacyjnych oraz traum przywiązaniowych, które partnerzy wnoszą do związku. Dzięki temu możliwe staje się zrozumienie, dlaczego określone sytuacje w relacji wywołują nieproporcjonalnie silne reakcje emocjonalne. Aktualne trudności pary często nie wynikają wyłącznie z bieżących interakcji, lecz są nieświadomym powracaniem do dawnych doświadczeń relacyjnych, zapisanych w historii więzi każdego z partnerów.

Szczególna przydatność genogramu ujawnia się w pracy z parami, w których występują zaburzenia osobowości, cechy borderline, narcystyczne lub unikowe, a także w relacjach obciążonych chronicznym brakiem bezpieczeństwa, silną ambiwalencją, lękiem przed porzuceniem lub nadmiernym kontrolowaniem bliskości. W takich przypadkach genogram umożliwia jednoczesną pracę na poziomie poznawczym, emocjonalnym i relacyjnym, a także na poziomie regulacji układu nerwowego.

Moment wprowadzenia genogramu do terapii ma kluczowe znaczenie. Nie jest to narzędzie, które powinno być stosowane na wczesnym etapie pracy z parą, szczególnie wtedy, gdy relacja terapeutyczna jest jeszcze niestabilna, a partnerzy funkcjonują w silnej dysregulacji emocjonalnej. Zbyt wczesna analiza genogramu może prowadzić do nasilenia objawów, reaktywacji traum przywiązaniowych i uruchomienia prymitywnych mechanizmów obronnych. Dlatego genogram najczęściej wprowadza się po etapie stabilizacji, kiedy istnieje już podstawowy sojusz terapeutyczny, a para posiada choć minimalną zdolność do refleksji i mentalizacji.

Kiedy wprowadzić genogram do terapii pary?

Genogram stosuje się wtedy, gdy terapeuta dostrzega, że aktualne trudności pary są uporczywe, powtarzalne i oporne na interwencje skoncentrowane wyłącznie na "tu i teraz”. Jest szczególnie pomocny w momentach impasu terapeutycznego, kiedy konflikty zdają się krążyć wokół tych samych tematów, a reakcje emocjonalne partnerów są nadmiernie intensywne lub nieadekwatne do bieżącej sytuacji. W takich momentach praca z genogramem pozwala uporządkować doświadczenie pary i nadać sens temu, co wcześniej było przeżywane jako chaotyczne i niezrozumiałe.

W terapii par pracujemy nie z jednym, lecz z dwoma genogramami, które wzajemnie na siebie oddziałują. Każdy z partnerów wnosi do relacji własną historię przywiązania, traumy, strategie obronne i sposoby regulacji emocji. Zadaniem terapeuty jest nie tylko analiza tych treści, lecz także uważne monitorowanie dynamiki relacji w trakcie pracy z genogramem oraz własnych reakcji emocjonalnych, które mogą być wywoływane przez intensywne stany partnerów.

Dobrze prowadzona praca z genogramem nie polega na jednorazowej analizie, lecz na stopniowym powracaniu do ujawnionych treści i integrowaniu ich z celami terapii. W ten sposób genogram staje się żywym narzędziem procesu terapeutycznego, wspierającym rozwój refleksyjności, regulację emocji oraz budowanie bardziej bezpiecznej i dojrzałej więzi między partnerami.

Jeżeli interesuje Cię temat wykorzystania genogramu w terapii, mamy szkolenie w swojej ofercie, które zgłębia ten temat. Szkolenie koncentruje się na praktycznym wykorzystaniu genogramu w terapii par: kiedy i jak go wprowadzać, jak pracować z aktywowanymi traumami, jak osłabiać obronne wzorce osobowościowe oraz jak integrować treści genogramowe w dalszym procesie terapii. Uczestnicy zdobędą konkretne wskazówki, jak prowadzić ten proces w sposób bezpieczny, regulujący i wspierający budowanie zdrowej więzi między partnerami. Kliknij TUTAJ, aby dowiedzieć się więcej.

dr n. med. Katarzyna Niewińska - specjalista psychologii klinicznej, psychoterapeuta. Jej ścieżka zawodowa od początku była silnie związana z edukacją i pracą kliniczną. Kształciła się m.in. w prestiżowej Szkole Psychoterapii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, ukończyła seksuologię w Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Stopień doktora nauk medycznych uzyskała w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Jej staż psychoterapeutyczny to lata pracy w wymagających ośrodkach klinicznych, m.in. w Klinice Nerwic i Zaburzeń Osobowości IPiN oraz w Fundacji ASLAN. Jest autorką publikacji naukowych i współautorką książki "Psychodrama w psychoterapii".