Nowe spojrzenie na traumę: PTSD i C-PTSD w klasyfikacji ICD-11

Przez dekady w diagnostyce psychologicznej dominował model PTSD (zespołu stresu pourazowego). Jednak praktyka kliniczna i badania nad osobami, które doświadczyły długotrwałej, powtarzającej się traumy, wskazywały na istnienie szerszego spektrum objawów. Odpowiedzią na te obserwacje była wprowadzona w klasyfikacji ICD-11 nowa jednostka diagnostyczna: złożony zespół stresu pourazowego (C-PTSD).

PTSD a C-PTSD: Wspólny rdzeń, różne oblicza

W literaturze przedmiotu PTSD i C-PTSD są określane jako „zaburzenia siostrzane” (ang. sibling disorders), ponieważ dzielą te same podstawowe kryteria. Rozpoznanie C-PTSD obejmuje obecność wszystkich trzech podstawowych grup objawów PTSD:

1. Ponowne przeżywanie traumy (np. natrętne wspomnienia, flashbacki, koszmary).
2. Unikanie myśli, uczuć lub miejsc kojarzących się z wydarzeniem.
3. Utrzymujące się poczucie zagrożenia (np. nadmierna czujność, gwałtowna reakcja na bodźce).

Kluczową różnicą jest fakt, że C-PTSD obejmuje dodatkowo trzy grupy objawów, znane jako Zaburzenia w Samoorganizacji (DSO).

Trzy filary DSO - serce diagnozy C-PTSD

Symptomy DSO odzwierciedlają głęboki wpływ traumy na sposób funkcjonowania emocjonalnego i relacyjnego

DSO sprawia, że trauma przestaje być tylko "wspomnieniem" (jak w PTSD), a staje się sposobem funkcjonowania i postrzegania świata. 

• Dysregulacja afektu: Trudności w opanowaniu emocji, wybuchy gniewu lub przeciwnie - stany emocjonalnego odrętwienia i dysocjacji.
• Negatywna samoocena: Utrwalone przekonanie o byciu bezwartościowym, wadliwym lub przegranym, często połączone z dojmującym poczuciem winy i wstydu.
• Trudności w relacjach: Problemy z budowaniem i utrzymaniem bliskości emocjonalnej, poczucie trwałej izolacji i odcięcia od innych ludzi.

Dlaczego precyzyjna diagnoza różnicowa jest kluczowa?

Wprowadzenie C-PTSD do ICD-11 pozwala uniknąć częstych błędów diagnostycznych. W przeszłości osoby z traumą złożoną często otrzymywały diagnozę zaburzenia osobowości borderline (BPD).

Choć oba zaburzenia mogą wiązać się z trudnościami w regulacji emocji i relacjach interpersonalnych, w C-PTSD częściej obserwuje się utrwalone poczucie wstydu, wycofanie i unikanie bliskości, natomiast w BPD relacje bywają bardziej niestabilne, intensywne i nacechowane lękiem przed odrzuceniem.

Badania przeprowadzone w Polsce przez zespół Doroty Draczyńskiej (2025) potwierdzają, że polska adaptacja Międzynarodowego Kwestionariusza Traumy (ITQ) jest rzetelnym narzędziem, które pozwala skutecznie różnicować te jednostki w naszych grupach klinicznych.

Jak skutecznie pomagać? Model fazowy w terapii

Rozpoznanie C-PTSD zmienia podejście do pracy z pacjentem. Jednym z najczęściej rekomendowanych modeli pracy jest model fazowy, który obejmuje:

1. Budowanie bezpieczeństwa i stabilizację emocjonalną.
2. Bezpośrednie przetwarzanie wspomnień traumatycznych.
3. Reintegrację społeczną i budowanie nowej jakości życia.

Dzięki nowym wytycznym ICD-11 możemy oferować pacjentom pomoc skrojoną na miarę ich specyficznych, złożonych trudności.

Chcesz nauczyć się praktycznej diagnozy C-PTSD?

Zapraszamy na certyfikowane szkolenie online prowadzone przez Monikę Wicińską:

👉 ZAPISZ SIĘ: ICD-11 w praktyce: PTSD i CPTSD – diagnoza, różnicowanie i wykorzystanie ITQ

Podczas szkolenia dowiesz się, jak stosować nowe kryteria w gabinecie, jak interpretować wyniki kwestionariusza ITQ oraz jak nie pomylić CPTSD z ADHD czy borderline.

Bibliografia:

• Brewin, C. R., et al. (2017). A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 58, 1–15.
• Cloitre, M., et al. (2018). The International Trauma Questionnaire: Development of a self-report measure of ICD-11 PTSD and Complex PTSD. Acta Psychiatrica Scandinavica, 138(6), 536–546.
• Draczyńska, D., et al. (2025). Polish adaptation and validation of the International Trauma Questionnaire (ITQ) for PTSD and cPTSD according to ICD-11. European Journal of Psychotraumatology, 16(1).
• Stubley, J., et al. (2025). Diagnosis and management of complex post-traumatic stress disorder (C-PTSD). BMJ, 388, e079458.